Gevoelens benoemen bij je kind: zo help je het kinderbrein

Je kind gooit zijn beker door de keuken. Of kruipt stil weg achter de bank. Je ziet dat er iets groots gebeurt, maar je kind heeft er nog geen woorden voor. Precies daar helpt het om gevoelens te benoemen. In deze blog lees je waarom dat werkt in het kinderbrein, wat je per leeftijd kunt doen en welke zinnen je vandaag al kunt gebruiken.

Waarom gevoelens benoemen werkt

In het brein zit een soort rookmelder: de amygdala. Die slaat alarm bij alles wat spannend, eng of oneerlijk voelt. Bij jonge kinderen gaat dat alarm snel af, en de "rem" achter het voorhoofd (de prefrontale cortex) is nog volop in ontwikkeling.

Onderzoek van de Universiteit van Californië (UCLA) liet zien wat woorden doen. Toen volwassenen een gevoel bij een gezicht benoemden, werd de amygdala rustiger. Een gebied in de prefrontale cortex werd juist actiever. Dat onderzoek deden ze bij volwassenen, maar het principe is herkenbaar: een gevoel met een naam is minder overweldigend.

Voor een kind betekent dat: "Ik voel iets heel groots" wordt "Ik ben boos, omdat mijn toren omviel." En met een boos gevoel kun je iets, met een vage storm vanbinnen niet.

Gevoelens benoemen per leeftijd

De indeling volgt grofweg wat het Nederlands Jeugdinstituut beschrijft. Elk kind heeft zijn eigen tempo.

5 manieren om gevoelens te benoemen

1. 1.Zeg wat je ziet, niet wat je denkt. "Je vuisten zijn dicht en je gezicht is rood. Ben je boos?"
2. 2.Geef het gevoel een reden. "Je bent verdrietig, omdat oma weer naar huis gaat." Zo leert je kind oorzaak en gevolg.
3. 3.Benoem je eigen gevoelens. "Ik merk dat ik een beetje gehaast ben. Ik adem even rustig." Kinderen leren het meest van wat jij voordoet.
4. 4.Gebruik het lijf. Waar voelt boos? In je buik, je handen, je hoofd? Jonge kinderen voelen gevoelens eerst in hun lijf, pas later in woorden.
5. 5.Praat over gevoelens in verhalen. Over de bange leeuw in een boek praten voelt veiliger dan over je eigen angst. Daarna komt de stap naar je kind zelf vaak vanzelf.

Wat beter niet werkt

• "Stel je niet aan." Het gevoel verdwijnt niet, je kind leert alleen dat het er niet mag zijn.
• Meteen oplossen. Eerst benoemen en erkennen, daarna pas samen een oplossing zoeken.
• Benoemen midden in de storm. Is je kind helemaal overstuur, bijvoorbeeld bij een driftbui? Help eerst rustig te worden, met een knuffel of samen ademen. Woorden komen daarna.

Voorlezen als oefenmoment

Boeken zijn een van de makkelijkste manieren om te oefenen met gevoelens. Je praat over een personage, en je kind ontdekt ondertussen woorden voor zijn eigen binnenwereld.

Daarom schreef ik onder de naam Flora Tales het voorleesboek Dappere dieren, sterke gevoelens: 15 korte verhalen over moed, vriendschap en zelfvertrouwen, voor kinderen van 4 tot 8 jaar. Elk verhaal draait om een herkenbaar gevoel, zoals de leeuw wiens brul als een piepje naar buiten komt.

Lees meer over Dappere dieren, sterke gevoelens

Gratis gesprekskaarten: bij het boek horen gesprekskaarten en een themawijzer die je gratis downloadt. Zo oefen je na elk verhaal met het benoemen van gevoelens.

Veelgestelde vragen

Vanaf welke leeftijd kun je gevoelens benoemen bij je kind?

Vanaf het begin. Ook bij een baby of peuter helpt het om te zeggen wat je ziet. Je kind leert de woorden lang voordat het ze zelf gebruikt.

Wat als mijn kind boos wordt als ik het gevoel benoem?

Dan is je kind waarschijnlijk te vol om te luisteren. Help eerst rustig te worden en probeer het later, als het weer kalm is.

Moet ik altijd het goede gevoel raden?

Nee. Vraag het gerust: "Ben je boos, of meer verdrietig?" Je kind mag je verbeteren, en dat is juist oefenen.

Welke boeken helpen bij het leren benoemen van gevoelens?

Boeken waarin een personage een herkenbaar gevoel heeft en daar iets mee leert doen. Dappere dieren, sterke gevoelens is daar speciaal voor geschreven.

Bronnen

• Nederlands Jeugdinstituut. Kleuter: emotionele ontwikkeling. Link
• Nederlands Jeugdinstituut. Kind 6-12 jaar: emoties herkennen, begrijpen en ermee omgaan. Link
• Lieberman, M. D., e.a. (2007). Putting feelings into words. UCLA Health. Link